Ertesi Gün Hapı Nedir?
Ertesi gün hapı, korunmasız cinsel ilişki veya doğum kontrol yönteminin başarısız olması durumunda istenmeyen gebeliği önlemek için kullanılan acil kontrasepsiyon yöntemidir. Bu ilaç düzenli doğum kontrol yöntemi değildir ve adından da anlaşılacağı gibi sadece acil durumlar için tasarlanmıştır. Ertesi gün hapının nasıl çalıştığını, ne zaman kullanılması gerektiğini ve dikkat edilmesi gereken noktaları bu makalede ele alacağız.
Ertesi Gün Hapı Nasıl Çalışır?
Ertesi gün hapları genellikle levonorgestrel veya ulipristal asetat içerir. Bu hormonlar yumurtlamayı geciktirerek veya engelleyerek gebeliği önler. Sperm yumurtayı döllenmeden önce yumurtlama durdurulursa gebelik gerçekleşmez.
Levonorgestrel içeren haplar en yaygın kullanılan türdür. Bu ilaç hipofiz bezinden salgılanan hormonları etkileyerek ovülasyonu geciktirir. Etkili olabilmesi için yumurtlama henüz gerçekleşmemiş olmalıdır.
Ulipristal asetat daha yeni bir seçenektir ve yumurtlama öncesi bile etkili olabilir. Progesteron reseptörlerini bloke ederek çalışır. Levonorgestrelden daha uzun süre etkili kalır.
Önemle belirtmek gerekir ki ertesi gün hapı, döllenmiş yumurtanın implantasyonunu engellemez ve mevcut bir gebeliği sonlandırmaz. Yani bu ilaç kürtaj hapı değildir.
Ne Zaman Kullanılmalıdır?
Ertesi gün hapı, korunmasız cinsel ilişkiden sonra mümkün olan en kısa sürede alınmalıdır. Etkinlik zamana bağlıdır ve ne kadar erken alınırsa o kadar etkilidir.
Levonorgestrel içeren haplar ilişkiden sonraki 72 saat (3 gün) içinde alınmalıdır. İlk 24 saat içinde alındığında etkinlik yüzde 95'e kadar çıkarken, 72 saate yaklaştıkça yüzde 58'e düşer.
Ulipristal asetat 120 saat (5 gün) içinde kullanılabilir ve bu süre boyunca daha stabil bir etkinlik gösterir. Ancak yine de erken kullanım daha iyidir.
Ertesi gün hapının kullanılması gereken durumlar arasında korunmasız ilişki, kondom yırtılması veya kayması, doğum kontrol hapının unutulması, diyafram veya servikal kapağın yerinden çıkması ve zorla ilişkiye maruz kalma sayılabilir.
Nasıl Kullanılır?
Ertesi gün hapı oral yolla alınır. Tek tablet formunda olup bir bardak su ile yutulur. Yemekle birlikte veya aç karnına alınabilir. Kusma halinde dikkatli olunmalıdır; ilaç alındıktan sonraki 2 saat içinde kusulursa doz tekrarlanmalıdır.
İlaç alındıktan sonra bir sonraki adet dönemi normalden farklı olabilir. Erken veya geç gelebilir ve akış miktarı değişebilir. Bu değişiklikler genellikle geçicidir.
Etkinlik ve Sınırlamalar
Ertesi gün hapı yüzde 100 etkili değildir. Doğru zamanda kullanıldığında bile gebelik olasılığı tamamen ortadan kalkmaz. Etkinlik, ilişkiden sonra geçen süreye, menstrüel döngünün hangi aşamasında olunduğuna ve vücut ağırlığına bağlı olarak değişir.
Yüksek vücut ağırlığı etkinliği azaltabilir. Araştırmalar, 70 kg üzerindeki kadınlarda levonorgestrelin etkinliğinin düştüğünü göstermektedir. Bu durumda ulipristal asetat veya bakırlı rahim içi araç daha iyi seçenekler olabilir.
Ertesi gün hapı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz. Bu nedenle enfeksiyon riski söz konusuysa test yaptırmak önemlidir.
Yan Etkiler
Ertesi gün hapı genellikle iyi tolere edilir ancak bazı yan etkiler görülebilir. Bulantı en yaygın yan etkidir ve kadınların yaklaşık yüzde 20'sinde ortaya çıkar. Kusma daha az yaygındır.
Diğer olası yan etkiler arasında baş ağrısı, yorgunluk, baş dönmesi, karın ağrısı ve göğüs hassasiyeti sayılabilir. Bu etkiler genellikle hafiftir ve bir-iki gün içinde geçer.
Menstrüel düzensizlikler de yaygındır. Adet bir hafta kadar erken veya geç gelebilir. Spotting veya ara kanama olabilir. Adet gecikirse gebelik testi yapılması önerilir.
Kimler Kullanmamalıdır?
Ertesi gün hapı çoğu kadın için güvenlidir ancak bazı durumlardan kaçınılmalıdır. Zaten hamile olan kadınlarda kullanımı gereksizdir ve gebeliği sonlandırmaz.
İlacın içeriğine karşı alerjisi olanlarda kullanılmamalıdır. Ciddi karaciğer hastalığı olan kadınlarda dikkatli olunmalıdır. Ulipristal asetat, şiddetli astım hastalarında sistemik kortikosteroid kullananlarla etkileşime girebilir.
Emzirme döneminde levonorgestrel güvenle kullanılabilir. Ulipristal asetat için ise ilaç alındıktan sonra bir hafta süreyle emzirmeden kaçınılması önerilir.
Erişim ve Temin
Türkiye'de ertesi gün hapı eczanelerde reçetesiz olarak satılmaktadır. Ancak erişim koşulları değişkenlik gösterebilir. İlaç gizlilik içinde temin edilebilir ve satış için kimlik veya yaş kontrolü genellikle gerekmez.
Acil durumlar için önceden temin etmek ve evde bulundurmak mantıklı bir yaklaşım olabilir. Böylece ihtiyaç halinde zaman kaybetmeden kullanılabilir.
Düzenli Doğum Kontrolü Değildir
Ertesi gün hapının sık kullanımı önerilmez. Bu ilaç düzenli doğum kontrol yöntemi yerine geçmez ve tekrarlayan kullanım menstrüel düzeni bozabilir. Düzenli doğum kontrol yöntemleri çok daha etkili ve güvenilirdir.
Korunmasız ilişki sık yaşanıyorsa, doğum kontrol hapı, spiral, implant veya diğer uzun etkili yöntemler değerlendirilmelidir. Bir jinekolog ile görüşerek en uygun yöntem belirlenebilir.
Alternatif Yöntemler
Bakırlı rahim içi araç (spiral) en etkili acil kontrasepsiyon yöntemidir. İlişkiden sonraki 5 gün içinde takıldığında yüzde 99'dan fazla etkilidir. Ayrıca uzun süreli doğum kontrolü olarak da kullanılmaya devam edebilir.
Bu yöntem için doktor muayenesi ve uygulama gerekir ancak etkinliği hormon içeren haplardan çok daha yüksektir.
Sonuç
Ertesi gün hapı, acil durumlarda istenmeyen gebeliği önlemek için değerli bir seçenektir. Erken kullanıldığında etkili bir yöntemdir ancak düzenli doğum kontrolünün yerini tutmaz. Korunmasız ilişki sonrası mümkün olan en kısa sürede alınmalı ve gebelik riski tamamen ortadan kalkmadığından takip edilmelidir. Düzenli ve güvenilir doğum kontrol yöntemleri hakkında bir sağlık profesyoneli ile görüşmek en doğru yaklaşımdır.